Top 10 Awards 2025: Bảo tàng, kiến trúc sư, pavilion và một vị thế xứng đáng cho sáng tạo

Trong cấu trúc văn hóa của bất kỳ quốc gia nào, bảo tàng không đơn thuần là nơi cất giữ hiện vật. Bảo tàng là bộ lọc của ký ức tập thể - nơi một cộng đồng quyết định cái gì đáng được lưu giữ, cái gì xứng đáng kể lại cho thế hệ sau, và cái gì sẽ trở thành "chính sử" của văn hóa.

Theo định nghĩa được Hội đồng Bảo tàng Quốc tế (ICOM) cập nhật năm 2022, bảo tàng là thiết chế phục vụ xã hội, nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản và trưng bày di sản vật thể và phi vật thể, hoạt động một cách đạo đức, chuyên nghiệp và có sự tham gia của cộng đồng. Nghĩa là, bảo tàng hiện đại không còn là "nhà kho có máy lạnh", mà là một diễn đàn công cộng - nơi quá khứ, hiện tại và tương lai đối thoại.

Với một quốc gia, bảo tàng đảm nhận bốn vai trò trụ cột:

• Vai trò định danh văn hóa: Bảo tàng tuyên ngôn "chúng ta là ai" thông qua những gì được chọn để trưng bày.
• Vai trò giáo dục công chúng: Đưa tri thức chuyên ngành đến với người không chuyên, biến nghiên cứu hàn lâm thành trải nghiệm cảm xúc.
• Vai trò chuẩn mực hóa giá trị: Khi một tác phẩm bước vào bảo tàng, nó được "chính danh hóa" - được xếp vào hệ thống giá trị của quốc gia đó.
• Vai trò ngoại giao mềm: Bảo tàng là cửa sổ để thế giới nhìn vào một dân tộc, và là điểm đến để dân tộc đó hội nhập với thế giới.

Ở Việt Nam, hệ thống bảo tàng từ lâu đã quen với cách trưng bày tĩnh - hiện vật khảo cổ, tài liệu lịch sử, sưu tập mỹ thuật cổ điển. Việc một bảo tàng cấp quốc gia/thành phố mở cửa cho kiến trúc đương đại - một loại hình sáng tạo "sống", còn đang vận động - là một dịch chuyển đáng kể trong tư duy thiết chế.

Khi nghệ sỹ bước vào bảo tàng - Sự "chính danh hóa" của thực hành sáng tạo

Trong lịch sử nghệ thuật thế giới, vào bảo tàng là một cột mốc nghề nghiệp đặc biệt. Đó không chỉ là vinh dự cá nhân, mà là một sự chuyển đổi địa vị của tác phẩm: từ sản phẩm thị trường, từ thiết kế phục vụ chủ đầu tư, từ công trình mang giá trị sử dụng - trở thành di sản văn hóa được công nhận.

Với người làm nghệ thuật, việc được trưng bày trong bảo tàng có ba ý nghĩa cốt lõi:

• Thứ nhất, đó là sự xác lập tính chính danh chuyên môn. Bảo tàng - với hội đồng học thuật, với quy trình tuyển chọn nghiêm túc - đóng vai trò "người gác cổng" của lịch sử nghệ thuật. Khi một tác phẩm được chọn, nó được đặt vào hàng ngũ những gì sẽ được nghiên cứu, giảng dạy, trích dẫn trong các thế hệ tiếp theo.
• Thứ hai, đó là sự dịch chuyển từ "cá nhân" sang "cộng đồng". Một công trình kiến trúc khi còn là sản phẩm của văn phòng, nó thuộc về tác giả và chủ đầu tư. Khi nó được trưng bày trong bảo tàng, nó trở thành tài sản tinh thần của công chúng - ai cũng có quyền tiếp cận, học hỏi, phê bình và đối thoại.
• Thứ ba, đó là sự bảo chứng cho thực hành. Trong một thị trường ồn ào, nơi truyền thông và mạng xã hội dễ làm lệch chuẩn giá trị, bảo tàng đứng ra như một điểm neo - nhắc nhở rằng chất lượng chuyên môn, tư tưởng thiết kế và đóng góp văn hóa mới là thước đo bền vững.

Với kiến trúc - một ngành đặc biệt vì tác phẩm thường không thể "mang vào bảo tàng" (vì nó là tòa nhà, là không gian sống) - thì việc trưng bày qua mô hình, bản vẽ, hình ảnh, và đặc biệt là qua pavilion trở thành phương thức duy nhất để kiến trúc bước vào diễn ngôn bảo tàng.

Top 10 Awards 2025 Pavilion - "Dong Buồm" tại Bảo tàng Hà Nội - Một sự kiện kép

Ngày 22/05/2026, tại quảng trường Bảo tàng Hà Nội, Lễ khai mạc Triển lãm Pavilion Top 10 Awards 2025 với chủ đề "Dong Buồm" chính thức diễn ra. Ban tổ chức giải thưởng cùng đơn vị thiết kế Dplus (KTS Đoàn Phương) đã dựng nên một cấu trúc tre cao vút, hình cánh buồm trải dài bên hồ nước và đài phun, ôm trọn 30 công trình đoạt giải thuộc ba hạng mục: Top 10 Houses, Top 10 Interior Designs và Top 10 Green Projects.

Đây không phải là pavilion đầu tiên của Top 10 Awards. Sau khối gương "Tỉnh thức" (2022), cấu trúc tre "Chạm cuộc sống - Kiến trúc là thiên nhiên" (2023) ôm đài phun nước Con Cóc, cấu trúc từ nilon tái chế "Sustainable - Recycling - Upcycling" (2024) với giấy dó, thì "Dong Buồm" (2025) đánh dấu một bước ngoặt: lần đầu tiên, pavilion kiêm triển lãm kiến trúc của giải thưởng được tổ chức trong khuôn viên một bảo tàng cấp thành phố.

Sự dịch chuyển địa điểm - từ phố đi bộ ra bảo tàng - tưởng là chi tiết hậu cần, nhưng thực ra là một tuyên ngôn về vị thế mới.

1. Với kiến trúc sư

Với các kiến trúc sư của 30 công trình được trưng bày trong triển lãm Top 10 Awards 2025 kiêm pavilion "Dong Buồm" mang lại điều mà thị trường thiết kế thông thường không thể cung cấp:

• Sự công nhận thiết chế: Công trình của họ - thông qua mô hình, bản vẽ, hình ảnh - được đặt trong không gian bảo tàng, ngang hàng với những hiện vật văn hóa của Thủ đô. Đây là bước đầu để kiến trúc đương đại Việt Nam được xem như một dòng chảy văn hóa, không chỉ là dịch vụ thương mại.
• Diễn đàn đối thoại với công chúng: Khác với báo chí chuyên ngành chỉ tiếp cận giới nghề, bảo tàng mở ra cho người dân thường, học sinh, sinh viên, du khách - những người sẽ là chủ đầu tư, người thụ hưởng, và cử tri văn hóa của thế hệ tới.
• Hồ sơ nghề nghiệp có giá trị quốc tế: Việc được trưng bày tại bảo tàng là một dòng đáng kể trong CV chuyên môn, mở đường cho các kiến trúc sư Việt Nam tham gia biennale, triennale kiến trúc khu vực và thế giới.

2. Với giải thưởng Top 10 Awards

Sau 8 mùa giải, với tinh thần chủ đạo "Nhân văn - Đổi mới - Bản địa", Top 10 Awards 2025 đã chuyển từ một giải thưởng chuyên ngành sang một nền tảng văn hóa:

• Việc tổ chức tại bảo tàng đưa giải thưởng vượt khỏi "câu chuyện nội bộ của giới kiến trúc" để trở thành một sự kiện văn hóa của Thủ đô.
• Sự bảo trợ của các tổ chức đầu ngành (VAA, VGBC, VNIA, ICHAM) kết hợp với địa điểm bảo tàng tạo nên liên minh chuyên môn - thiết chế nhà nước - cộng đồng, một mô hình mà các giải thưởng thiết kế lớn trên thế giới (như Pritzker, RIBA, Mies van der Rohe Award) đều theo đuổi.
• Pavilion "Dong Buồm" - với hình tượng cánh buồm tre vươn lên - không chỉ là sân khấu trao giải mà còn là bản thân tác phẩm, một tuyên ngôn rằng kiến trúc Việt có thể vừa bản địa (tre, thủ công), vừa đổi mới (kết cấu phức tạp, ánh sáng nghệ thuật), vừa nhân văn (không gian mở cho cộng đồng).

3. Với Bảo tàng Hà Nội

Đây có lẽ là phần ít được nói đến nhưng quan trọng nhất. Việc Bảo tàng Hà Nội mở quảng trường cho một triển lãm kiến trúc đương đại đánh dấu sự chuyển dịch tư duy bảo tàng:

• Từ "nơi cất giữ quá khứ" sang "nơi đối thoại về tương lai".
• Từ trưng bày hiện vật tĩnh sang sự kiện sống - pavilion ngoài trời, talkshow chuyên đề, workshop cộng đồng.
• Từ phục vụ một nhóm khán giả truyền thống (học sinh đi học ngoại khóa, du khách) sang phục vụ cộng đồng sáng tạo - kiến trúc sư, nhà thiết kế, sinh viên các trường mỹ thuật, kiến trúc.

Đây chính là mô hình bảo tàng thế kỷ 21 mà các thiết chế lớn trên thế giới đang theo đuổi - như V&A London, MoMA New York, hay MAXXI Roma.

Bối cảnh: Luật Thủ đô 2024 và khát vọng kinh tế sáng tạo

Sự kiện Top 10 Awards 2025 Pavilion - "Dong Buồm" diễn ra trong một bối cảnh chính sách rất đặc biệt: Luật Thủ đô 2024 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, với những điều khoản đột phá cho công nghiệp văn hóa và sáng tạo của Hà Nội.

Cụ thể, Điều 22 và Khoản 2 Điều 43 của Luật Thủ đô đề cập đến việc hình thành hệ sinh thái giáo dục sáng tạo, thúc đẩy tài năng sáng tạo, nguồn nhân lực sáng tạo trẻ chất lượng cao để xây dựng Hà Nội trở thành Kinh đô sáng tạo của khu vực, thành phố kết nối toàn cầu. Đồng thời, Luật cho phép Hà Nội thành lập các khu phát triển thương mại và văn hóa trên cơ sở các khu phố, tuyến phố, làng nghề, điểm dân cư nông thôn hiện hữu để huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển các hoạt động dịch vụ, thương mại, văn hóa.

Hà Nội cũng đã chính thức gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO (UCCN) ở lĩnh vực Thiết kế từ năm 2019. Để giữ đúng cam kết này, Thủ đô cần những sự kiện như "Dong Buồm" - nơi thiết kế Việt được tổ chức, trưng bày và lan tỏa một cách chuyên nghiệp tại các thiết chế công cộng.

Trong bức tranh ấy, vai trò của Top 10 Awards trở nên rõ nét hơn:

• Vai trò kết nối hệ sinh thái: Giải thưởng tập hợp được kiến trúc sư - chủ đầu tư - doanh nghiệp vật liệu - nhà tài trợ vào cùng một sân chơi.
• Vai trò kiến tạo cầu nối công - tư: Một giải thưởng tư nhân tổ chức tại một thiết chế công lập, với sự bảo trợ của các hội chuyên ngành & cơ quan quản lý nhà nước - đó chính là mô hình hợp tác công - tư mà Luật Thủ đô khuyến khích trong lĩnh vực văn hóa sáng tạo.
• Vai trò tích lũy "hồ sơ Thủ đô sáng tạo": Mỗi mùa giải, mỗi pavilion là một dấu mốc tích lũy. Sau 8 năm, Top 10 Awards đã tạo ra một kho lưu trữ thiết kế Việt đủ dày, cùng với các hoạt động sáng tạo khác góp phần để Hà Nội có thể tham chiếu khi báo cáo các chỉ số sáng tạo .

Một mô hình mới cho kiến trúc và bảo tàng Việt Nam

Nhìn từ Pavilion - "Dong Buồm" kiêm triển lãm kiến trúc Top 10 Awards 2025 , có thể thấy ba bài học cho tương lai:

• Một là, kiến trúc cần được nhìn như một thực hành văn hóa, không chỉ là dịch vụ kỹ thuật. Khi kiến trúc bước vào bảo tàng, nó được nâng tầm từ sản phẩm thương mại sang di sản đương đại đang hình thành.
• Hai là, bảo tàng là lồng ấp cho thực hành nghệ thuật sáng tạo đương đại. Một bảo tàng chỉ trưng bày quá khứ sẽ dần xa rời công chúng trẻ và mất đi vai trò định hình giá trị. Mô hình "bảo tàng - sự kiện - cộng đồng" mà Bảo tàng Hà Nội đang thử nghiệm cùng Top 10 Awards là hướng đi cần được nhân rộng.
• Ba là, kinh tế sáng tạo Hà Nội cần những "nền tảng tích lũy" - các giải thưởng, triển lãm, biennale, festival được tổ chức bài bản, liên tục, có hồ sơ học thuật và truyền thông quốc tế. Một thành phố sáng tạo không được tạo ra bằng khẩu hiệu, mà bằng việc kiên trì tạo ra những sự kiện như "Dong Buồm" - năm này qua năm khác, mùa này qua mùa khác.

Khi những cánh buồm tre của Dplus căng lên trong gió chiều Bảo tàng Hà Nội, đó không chỉ là một công trình tạm thời trong vài tháng. Đó là tín hiệu cho thấy kiến trúc sư trẻ Việt Nam đã chuyển mình với vận hội sáng tạo mới - và bảo tàng Việt Nam đã đủ rộng mở để đón nhận một thế hệ sáng tạo đương đại đang dong buồm ra khơi.

KTS Vương Đạo Hoàng

Trưởng ban tổ chức giải thưởng Top 10 Awards 2025