KTS Trần Hữu Thọ: "Ngân sách là giới hạn của dự án, không nên là giới hạn của sự sáng tạo"

Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng yêu cầu cao về hiệu quả đầu tư và trải nghiệm không gian, KTS Trần Hữu Thọ cho rằng vai trò của người thiết kế không phải là tạo ra công trình đắt nhất, mà là tạo ra giá trị lớn nhất trong phạm vi ngân sách cho phép. Qua cuộc trò chuyện với InteriorDaily, Nhà sáng lập VietDECOR chia sẻ những góc nhìn về triết lý Design & Build, tư duy triển khai và hành trình theo đuổi chất lượng trong từng dự án.

Trong lĩnh vực thiết kế – thi công nội thất, khoảng cách giữa một bản vẽ đẹp và công trình hoàn thiện luôn là một bài toán không nhỏ. Đằng sau một không gian được thực hiện chỉn chu là hàng loạt yêu cầu về kỹ thuật, ngân sách, tiến độ và sự phối hợp giữa nhiều bên tham gia dự án. Với KTS Trần Hữu Thọ, những bài toán ấy cũng là một phần quan trọng trong hành trình hơn 20 năm làm nghề.

Tốt nghiệp Khoa Kiến trúc, Đại học Xây dựng, hiện là Giám đốc Thiết kế tại VietDECOR và Nhà sáng lập Gia Mỹ Studio, KTS Trần Hữu Thọ đã tham gia thiết kế gần 200 công trình lớn nhỏ. Trong quá trình làm nghề, anh từng nhận nhiều giải thưởng như Giải Đồng Giải thưởng Kiến trúc Việt Nam 2022 cho công trình Trường mầm non Không gian xanh (Vinh, Nghệ An), Top 10 Interior Design Awards 2021 với dự án Phòng truyền thống Sao Thái Dương, cùng Giải Nhất Loa Thành và Bằng sáng tạo hạng A của Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho đồ án tốt nghiệp năm 2002.

Những dấu ấn ấy phần nào cho thấy một hành trình gắn bó với cả thiết kế và thực tế triển khai công trình – cũng là nền tảng để KTS Trần Hữu Thọ hình thành quan điểm riêng về nghề.

Qua những chia sẻ dưới đây, anh nói về hành trình xây dựng VietDECOR theo mô hình Design & Build, vai trò của kỹ thuật trong việc hiện thực hóa ý tưởng và cách tìm kiếm sự cân bằng giữa thẩm mỹ, chi phí và giá trị sử dụng trong mỗi dự án.

KTS Trần Hữu Thọ - Giám đốc thiết kế VietDecor

Chào anh! Anh có thể chia sẻ cơ duyên đưa mình đến với lĩnh vực thiết kế – thi công nội thất và hành trình xây dựng VietDECOR theo mô hình Design & Build?

VietDECOR thực ra không bắt đầu từ nội thất. Tiền thân của chúng tôi là VietTien, chuyên về hệ thống M&E cho các công trình có vốn đầu tư nước ngoài như Hanoi Tower hay Pan Pacific Hà Nội từ đầu những năm 2000. Chính những dự án đó giúp chúng tôi hiểu rất sâu cách một công trình được vận hành từ bên trong.

Thời điểm ấy, thị trường gần như chưa có doanh nghiệp làm Design & Build đúng nghĩa. Thiết kế là một đơn vị, thi công là một đơn vị khác, và khoảng cách giữa hai bên thường được… lấp bằng rất nhiều cuộc họp. Chúng tôi nhìn thấy khoảng trống đó, nếu người thiết kế hiểu kỹ thuật và người thi công hiểu ý đồ thiết kế thì công trình sẽ tốt hơn rất nhiều. Vì vậy VietDECOR quyết định chuyển hướng sang mô hình Design & Build. Đến hôm nay nhìn lại, tôi nghĩ đó là một quyết định đúng. Thiết kế không chỉ để đẹp trên bản vẽ, mà phải đẹp khi công trình đã bàn giao và đưa vào sử dụng nhiều năm sau.

Trong các dự án thương mại và văn phòng, anh thường ưu tiên điều gì đầu tiên: nhận diện thương hiệu, trải nghiệm người dùng hay hiệu quả vận hành?

Tôi nghĩ không nên tách ba yếu tố đó thành ba lựa chọn độc lập, vì một không gian tốt phải giải được cả ba. Điểm xuất phát của chúng tôi luôn là mục tiêu kinh doanh và ngân sách của khách hàng. Thiết kế suy cho cùng cũng là một bài toán tối ưu nguồn lực. Nếu quá thiên về thẩm mỹ, công trình có thể rất đẹp nhưng vượt ngân sách. Nếu chỉ bám vào chi phí, không gian sẽ thiếu cảm xúc và khó tạo giá trị cho thương hiệu.

Vai trò của người thiết kế không phải là tiêu nhiều tiền để tạo ra cái đẹp, mà là tạo ra giá trị lớn nhất trong phạm vi ngân sách cho phép. Tôi vẫn hay nói vui với khách hàng: ngân sách là giới hạn của dự án, nhưng không nên là giới hạn của sự sáng tạo.

Trường mầm non không gian xanh – Green Lani Academy được thiết kế nội thất bởi VietDecor (Nguồn ảnh thứ 2: ArchDaily)

Với mô hình Design & Build, việc tham gia từ giai đoạn concept đến thi công hoàn thiện mang lại lợi thế gì?

Ưu điểm lớn nhất là mọi quyết định đều dựa trên tính khả thi ngay từ đầu. Khi bắt đầu concept, chúng tôi đã biết ngân sách đầu tư, tiến độ, hiện trạng và năng lực thi công. Vì vậy phương án thiết kế không phải để trình diễn mà để thực hiện. Điều này giúp giảm rất nhiều việc phải sửa đổi sau này.

Một bản thiết kế đẹp nhưng khi thi công phải cắt bỏ 30-40% vì vượt chi phí thì rõ ràng đó chưa phải là một bản thiết kế tốt. Design & Build giúp người thiết kế chịu trách nhiệm với từng nét vẽ của mình cho đến ngày bàn giao công trình.

Theo anh, đâu là bài toán khó nhất hiện nay: ngân sách, tiến độ hay cân bằng giữa hình ảnh và công năng?

Theo tôi vẫn là ngân sách. Người Việt có câu rất nổi tiếng: “ngon - bổ - rẻ”, nhưng làm nghề lâu rồi, tôi xin phép sửa lại thành “ngon - bổ - hợp lý”. Vì “rẻ” nhiều khi là cảm giác lúc mua, còn “hợp lý” là giá trị trong suốt vòng đời sử dụng.

Muốn vật liệu tốt, thi công chuẩn và tuổi thọ cao thì luôn cần một mức đầu tư tương xứng. Nhiệm vụ của chúng tôi không phải làm công trình rẻ nhất, mà là làm công trình đáng tiền nhất.

Khi triển khai dự án lớn, anh làm thế nào để giữ được tinh thần thiết kế ban đầu cho đến giai đoạn hoàn thiện cuối cùng?

Ở VietDECOR có một câu mà chúng tôi luôn nhắc nhau: “God is in the details”. Đẳng cấp của một công trình không nằm ở bức phối cảnh đẹp, mà nằm ở hàng trăm chi tiết nhỏ được thực hiện đúng.

Chúng tôi cũng hay nói vui rằng VietDECOR hơi… thích việc khó. Không phải vì cực khổ, mà vì việc khó mới thể hiện được giá trị của người làm nghề. Khi một ý tưởng đã được nghiên cứu kỹ và thống nhất, chúng tôi luôn bảo vệ nó đến cùng trong quá trình thi công.

Thiết kế cũng giống như nuôi một đứa trẻ. Mình dành rất nhiều tâm huyết để nó trưởng thành đúng với những phẩm chất tốt đẹp nhất, chứ không ai mong càng lớn lên lại càng… khác bản thiết kế ban đầu.

Đối với KTS Trần Hữu Thọ - giá trị của một công trình được tạo nên bởi hàng nghìn chi tiết nhỏ (Ảnh: Biệt thự phong cách Đông Dương được thiết kế bởi KTS Trần Hữu Thọ)

Trong quá trình làm nghề, có dự án nào khiến anh thay đổi đáng kể quan điểm của mình về nghề?

Nếu nói thay đổi hoàn toàn thì không, nhưng có một dự án khiến chúng tôi nhìn nghề ở một góc sâu hơn - đó là phòng truyền thống của Sao Thái Dương. Chủ đầu tư đặt ra yêu cầu rất cao. Họ không muốn một không gian đẹp theo cách thông thường. Họ muốn một công trình đủ khác biệt để phản ánh tầm vóc thương hiệu và có thể đứng ở tiêu chuẩn quốc tế.

Lúc đó tôi nhận ra rằng, điều quan trọng nhất không phải là kiến trúc sư thích gì. Điều quan trọng là hiểu khách hàng thực sự muốn kể câu chuyện gì thông qua không gian. Một công trình thành công là khi người ta bước vào và cảm nhận được tinh thần của doanh nghiệp, chứ không chỉ nhìn thấy nội thất đẹp.

Theo anh, điều gì đang bị đánh giá thấp nhưng lại quyết định chất lượng công trình?

Theo tôi là triển khai kỹ thuật. Ở Việt Nam, nhiều người vẫn xem concept là phần sáng tạo, còn triển khai chỉ là vẽ kỹ thuật - thực ra ko hoàn toàn như vậy. Concept giúp tạo ra doanh thu. Triển khai kỹ thuật giúp giữ được lợi nhuận. Nếu cấu tạo không hợp lý, vật liệu không được nghiên cứu kỹ hoặc hiện trạng khảo sát không đầy đủ thì chỉ cần vài chi tiết sai cũng có thể làm đội chi phí hàng trăm triệu. Vì vậy ở VietDECOR , đội ngũ triển khai luôn được đầu tư đào tạo rất mạnh. Theo tôi, đây mới là phần thể hiện trình độ thật của một đơn vị Design & Build.

Thư viện trường quốc tế Dewy School

Các dự án của VietDECOR thường có độ hoàn thiện và tính kỹ thuật rất cao. Theo anh, đâu là chi tiết nhỏ nhất nhưng lại quyết định đẳng cấp của một công trình nội thất?

Tôi tin rằng đẳng cấp luôn nằm ở những thứ người ta ít để ý nhất. Đó có thể là khe tiếp giáp giữa hai vật liệu chỉ vài milimet. Là cách một cánh cửa đóng lại, hay cảm giác khi kéo một ngăn tủ.

Chúng tôi từng thực hiện showroom cho các thương hiệu đồng hồ Thụy Sĩ, ai cũng ngắm chiếc đồng hồ, nhưng để chiếc đồng hồ ấy được trưng bày đúng giá trị thì từng khay đỡ, từng hộc tủ, từng góc chiếu sáng đều phải được tính toán rất kỹ. Người dùng có thể không gọi tên được những chi tiết đó, nhưng họ sẽ cảm nhận được chất lượng ngay khi chạm vào.

Những chi tiết nhỏ được làm chỉn chu là điều tạo nên đẳng cấp cho công trình (Ảnh: Căn hộ mang phong cách New York tại Hồ Gươm)

Khi làm việc với các thương hiệu lớn, anh bắt đầu từ thiết kế không gian hay thiết kế trải nghiệm thương hiệu?

Luôn là trải nghiệm thương hiệu. Không gian chỉ là phương tiện. Điều chúng tôi muốn thiết kế là cảm xúc. Mỗi doanh nghiệp đều có triết lý kinh doanh, văn hóa và cá tính riêng. Không gian cần chuyển hóa những giá trị vô hình đó thành những trải nghiệm hữu hình để khách hàng cảm nhận được ngay khi bước vào. Nếu làm được điều đó thì thương hiệu sẽ hiện diện mà không cần nói quá nhiều.

Theo anh, điều còn thiếu trong thị trường nội thất Việt Nam hiện nay là gì?

Theo tôi, điều còn thiếu không phải thiết kế hay thi công riêng lẻ. Mà là sự đồng bộ giữa hai yếu tố đó. Tôi luôn có một quan điểm: Thiết kế phải đúng rồi mới đẹp. Thi công phải chính xác rồi mới nuột. Đẹp mà không dùng được thì chỉ là hình ảnh. Thi công bóng bẩy nhưng sai bản chất kỹ thuật thì sớm muộn cũng phát sinh vấn đề. Một công trình tốt phải dung hòa được tính sáng tạo, tính kỹ thuật và tính thực tiễn.

Nếu mô tả VietDECOR như một tính cách thay vì một thương hiệu, đó sẽ là kiểu người như thế nào? Liệu có phải là tính “trung dung” như có lần anh từng chia sẻ?

Nếu chỉ chọn hai từ, tôi sẽ chọn “cầu toàn” và “linh hoạt”. Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng thực ra lại là điều chúng tôi theo đuổi hơn 20 năm. Cầu toàn để không dễ dãi với chất lượng. Linh hoạt để luôn tìm được lời giải phù hợp nhất cho khách hàng. Tôi từng nói VietDECOR theo tinh thần “trung dung”, và đến giờ tôi vẫn giữ quan điểm đó.

Trung dung không phải là đứng giữa để thỏa hiệp. Mà là tìm được điểm cân bằng tối ưu giữa thẩm mỹ và kỹ thuật, giữa chi phí và giá trị, giữa ý tưởng và khả năng thực hiện. Đó cũng chính là triết lý của Design & Build: biến những điều tưởng như đối lập thành một giải pháp thống nhất. Tôi nghĩ, đó mới là điều khó nhất của nghề.

Biên tập: Hà Nhi