Khi giấy hóa thành tác phẩm điêu khắc “ thần kỳ” tại không gian Issey Miyake Milan

Tại Tuần lễ Thiết kế Milan 2026, triển lãm The Paper Log: Shell and Core tại cửa hàng flagship Issey Miyake đã mang đến một góc nhìn mới về vật liệu giấy. Từ những lớp giấy từng chỉ phục vụ quy trình xếp ly trang phục, Miyake Design Studio và Ensamble Studio đã biến chúng thành các tác phẩm điêu khắc, nội thất và cấu trúc không gian đầy tính nghệ thuật, mở rộng giới hạn của vật liệu tưởng chừng quen thuộc này.

Từ vật liệu phụ trợ đến những tác phẩm điêu khắc bằng giấy

Những lớp giấy xếp ly từng chỉ đóng vai trò như vật liệu phụ trợ trong quy trình tạo nếp gấp đặc trưng của Issey Miyake nay trở thành chất liệu trung tâm cho dự án hợp tác giữa Miyake Design Studio và Ensamble Studio. Sau khi được nén thành những khối trụ khổng lồ, lớp giấy ấy tiếp tục trải qua hàng loạt can thiệp thủ công: phủ sáp, cắt gọt, bóc tách, dán kết và đúc khuôn. Từ những thao tác đầy tính thử nghiệm đó, các hình thái mới dần hiện ra - ghế ngồi, băng ghế, bàn trà hay những cấu trúc chiếu sáng mang vẻ đẹp đồng thời nguyên sơ và siêu thực.

Những tác phẩm điêu khắc bằng vật liệu giấy, điều mà gần như không ai có thể nghĩ đến

Toàn bộ triển lãm vận hành như một phòng thí nghiệm vật liệu, nơi giấy được đẩy đến giới hạn cuối cùng của khả năng biểu đạt. Vừa mong manh vừa bền chắc, vừa thô ráp vừa tinh vi nhiều lớp, bề mặt các khối giấy hiện lên với những đường vân loang tựa đá cẩm thạch, nơi sắc hồng, lam, xám và vàng hòa quyện vào nhau như những lớp ký ức bị nén chặt theo dòng thời gian.

Những tác phẩm điêu khắc bằng giấy trông giống những lớp vải màu loang

Ý tưởng của dự án bắt nguồn từ khoảnh khắc Satoshi Kondo, Giám đốc Thiết kế của Miyake Design Studio tình cờ quan sát những cuộn giấy nén tại xưởng sản xuất. Đó là loại giấy vốn chỉ đóng vai trò bảo vệ trang phục trước khi đi qua máy dập ly, nhưng dưới mắt Kondo, chúng mang trong mình dấu vết của thời gian và quá trình sáng tạo.

Ông xem mỗi “khúc gỗ giấy” (paper log) như một thân cây thật sự: những lớp giấy mỏng xếp chồng lên nhau ghi lại chuyển động của máy móc, màu sắc của vải vóc và ký ức của từng bộ trang phục từng tồn tại trong xưởng may. Các đường vân loang màu không phải kết quả của thiết kế có chủ ý, mà là di tích tự nhiên của một quy trình sản xuất liên tục.

Vật liệu giấy được xử lý màu sắc và bề mặt trước khi trưng bày

Từ những thử nghiệm ban đầu dành cho show diễn Xuân Hè 2025 tại Paris, dự án dần phát triển thành một cuộc khai phá sâu hơn về bản chất vật liệu. Một số khối giấy được ngâm sáp để trở nên cứng đặc như đá, sau đó được cắt dọc nhằm phơi bày phần lõi rực rỡ bên trong. Một số khác được uốn cong bằng keo để tạo thành ghế tựa mềm mại, hoặc bị cắt bằng tia nước thành các “viên gạch” đầy tính điêu khắc.

Những “viên gạch” bằng giấy cực kì độc đáo

Đặc biệt, có những thiết kế vẫn giữ nguyên trạng thái thô mềm của giấy chưa phủ sáp, được bó lại trong khung kim loại, tạo cảm giác nhẹ bẫng như mây. Chính sự dao động liên tục giữa mềm và cứng, hữu cơ và công nghiệp, hoàn thiện và dang dở đã tạo nên sức hấp dẫn của toàn bộ dự án.

Shell và Core: Hai cách tiếp cận khác nhau với vật liệu giấy

Kondo mô tả những tạo tác ấy như những vật thể không ngừng biến đổi: lúc gợi nhớ đến gỗ mục, khi lại giống đá tảng hay cẩm thạch bị bào mòn. Với ông, vẻ đẹp của chúng nằm ở tính bất định - luôn vượt khỏi ý đồ ban đầu và mở ra những khả năng ngoài dự liệu.

Trong khi đó, phần Shell do Ensamble Studio thực hiện lại tiếp cận giấy theo hướng giải cấu trúc hơn. Khoảng hai mươi “khúc gỗ” giấy nén đã được gửi tới xưởng của Ensamble tại Madrid, như một lời mời tự do thử nghiệm. Tại đây, giấy không còn bị xem như vật liệu phụ trợ, mà trở thành một thực thể kiến tạo không gian, nơi ranh giới giữa nội thất, điêu khắc và kiến trúc gần như tan biến hoàn toàn.

Khung cảnh tại xưởng triển lãm ở Madrid

Tại Madrid, nhóm thiết kế của Ensamble Studio lại lựa chọn một cách tiếp cận hoàn toàn khác. Thay vì xem những khúc giấy nén như một khối đặc rắn chắc, họ bóc tách từng lớp giấy mỏng ra khỏi lõi vật liệu như đang lột lớp vỏ cây. Với Satoshi Kondo, đó là khoảnh khắc giấy được trả về trạng thái nguyên thủy nhất của nó - mong manh, phù du và gần như phi vật thể. “Ở Madrid, họ không xem khúc giấy như một vật thể đặc”, Kondo chia sẻ. “Họ bóc từng lớp giấy ra như lớp vỏ cây. Nó trở nên nhẹ bẫng và phù du, giống như một lớp vỏ mỏng. Họ đưa nó trở lại bản chất ban đầu của giấy.”

Từ đó, Ensamble Studio bắt đầu một “thử nghiệm đúc khuôn” đầy chất thơ. Sau khi tháo rời các cuộn giấy nén, những lớp giấy mỏng được phủ lên bề mặt đồ vật và nội thất, bao gồm cả chiếc chaise longue biểu tượng của Le Corbusier. Tiếp đó, bề mặt giấy được quét thủ công hỗn hợp resin và latex nhằm cố định mọi nếp nhăn, đường cong và vết gấp, như thể đóng băng một khoảnh khắc trong không gian và thời gian.

Kết quả cuối cùng là một chuỗi tạo tác mang tên Shell, với đặc trưng là những “lớp vỏ” mờ xuyên sáng, nhẹ tênh nhưng vẫn hiện hữu đầy xúc cảm. Chúng giống như một “làn da thứ hai”, lưu giữ dấu vết và hình hài của các vật thể quen thuộc: từ những món nội thất kinh điển cho đến chiếc chao đèn giấy khổng lồ trải dài bên dưới trần kiến trúc lịch sử của cửa hàng flagship Issey Miyake tại Milan.

Các tác phẩm điêu khắc giấy được sử dụng trong các không gian thương mại

Giữa cuộc đối thoại liên tục của Shell và Core, hay nói cách khác là phần lõi nguyên sơ và lớp vỏ mong manh của vật liệu giấy, các tạo tác hiện ra với vô vàn trạng thái khác nhau về chất cảm, hình khối và bầu không khí. Tuy nhiên, tất cả vẫn được kết nối bởi một sợi chỉ xuyên suốt: không chỉ là khả năng vô tận của giấy, mà còn là tinh thần sáng tạo đã định hình nên Issey Miyake suốt nhiều thập kỷ. “Đây mới chỉ là điểm khởi đầu” ông nói thêm. “Điều quan trọng là nhìn mọi vật liệu với sự bình đẳng, không áp đặt giá trị cố hữu hay thứ bậc quen thuộc lên chúng. Chúng tôi muốn mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới. Hy vọng mọi người có thể cảm nhận được vẻ đẹp của giấy như một chất liệu sống động, cũng như vẻ đẹp của chính quy trình tạo tác xếp ly nguyên bản.”

Bài viết: Vân Khánh | Nguồn: Wallpaper