Quyền lực mềm: Khi những tấm thảm trở thành tiếng nói phản kháng

37 nghệ sĩ đến từ nhiều quốc gia đã sử dụng các kỹ thuật thủ công như dệt, thắt nút hay tufting (cấy sợi vào nền vải) để kể lại những vấn đề nóng của thế giới hiện đại: làn sóng di cư, sự giám sát xã hội, khủng hoảng môi trường, tổn thương tinh thần và khả năng chữa lành. Mỗi tấm thảm không còn đơn thuần là vật dụng nội thất, mà giống như một lớp ký ức và cảm xúc được dệt thành hình. Triển lãm kéo dài đến ngày 14/6/2026 và được giám tuyển bởi Katharina Weiler.

Triển lãm đặt ra một câu hỏi khá thú vị: liệu sự phản kháng có thể được “dệt” vào trong chất liệu mềm mại như len hoặc lụa hay không? Không gian trưng bày nhờ đó trở nên sống động và giàu tính trải nghiệm. Các tác phẩm hiện diện như điêu khắc, như hình ảnh chính trị, thậm chí như những môi trường nghệ thuật bao trùm người xem. Qua đó, triển lãm khẳng định rằng dệt may không chỉ là thủ công truyền thống, mà còn là nơi lưu giữ ký ức, tư tưởng và những câu chuyện của thời đại.

Khi nghệ sĩ toàn cầu kể chuyện qua nghệ thuật dệt

Tác phẩm Doubts? 2020 (2020) của Faig Ahmed

Tác phẩm được làm từ len, thắt nút thủ công tại xưởng thảm của nghệ sĩ ở Baku, Azerbaijan. Kích thước tác phẩm là 460 × 160 × 320 cm. Hình ảnh do Faig Ahmed Studio và Sapar Contemporary cung cấp.

Faig Ahmed phá vỡ hình ảnh quen thuộc của tấm thảm truyền thống bằng cách khiến các hoa văn cổ điển trông như đang tan chảy và tràn xuống mặt sàn. Tấm thảm không còn đứng yên như một vật dụng trang trí, mà trở thành một cấu trúc điêu khắc sống động, mang cảm giác chuyển động và biến dạng. Qua ngôn ngữ thị giác ấy, Ahmed gợi lên sự mong manh của những khuôn mẫu cũ, đồng thời đặt người xem giữa ranh giới của trật tự và hỗn loạn, giữa di sản truyền thống và tinh thần tái sáng tạo đương đại.

Tác phẩm On High Seas (2022) của nhà thiết kế thảm Jan Kath

Tác phẩm được chế tác từ len Tây Tạng kết hợp lụa Trung Quốc trên nền vải cotton, thắt nút thủ công tại Agra, Ấn Độ. Tác phẩm có kích thước 307 × 394 cm. Hình ảnh thuộc bản quyền của Jan Kath Design GmbH.

Jan Kath kết hợp các họa tiết trang trí truyền thống của thảm Ba Tư với hình ảnh người tị nạn vượt biển. Trên bề mặt thảm đầy hoa văn, nghệ sĩ gợi lên những suy ngẫm về các cuộc di cư, chiến tranh và ảo tưởng về một “miền đất hứa”. Qua đó, tấm thảm trở thành một hình ảnh mang tính chính trị và phản biện xã hội.

Tác phẩm Ground Control (El Paso/Ciudad Juarez) (2014) của Noelle Mason

Tác phẩm được dệt thủ công từ len tại xưởng Taller Mexicano de Gobelinos ở Guadalajara, Mexico. Tác phẩm có kích thước 305 × 244 cm. Hình ảnh do nghệ sĩ Noelle Mason cung cấp.

Từ những hình ảnh vệ tinh của NASA về khu vực biên giới Mỹ với Mexico, Noelle Mason tạo nên một tấm thảm dệt thủ công mang đậm tính chính trị và nhân văn. Một hình ảnh vốn lạnh lẽo, mang tính giám sát công nghệ, nay được chuyển hóa thành bề mặt mềm mại có thể chạm vào bằng tay. Qua đó, nghệ sĩ đưa vùng đất tranh chấp ra khỏi sự xa cách của dữ liệu và bản đồ, kéo nó trở về gần hơn với trải nghiệm con người. Tấm thảm trở thành một dấu vết lãnh thổ và một lời đối thoại về biên giới, sức mạnh và đời sống thực tế.

Tác phẩm Carte Hypsométrique de l’Empire Russe (2022) của William Kentridge

Tác phẩm được dệt thủ công từ lông mohair tại Stephens Tapestry Studio ở Johannesburg, Nam Phi. Tác phẩm có kích thước 400 × 600 cm. Ảnh do Thys Dullaart thực hiện và được cung cấp bởi William Kentridge Studio.

Với tấm thảm này, William Kentridge tạo nên một hình ảnh đầy ám ảnh về hành trình di cư và những biến động lịch sử. Ở trung tâm tác phẩm là con thuyền chật kín người lênh đênh giữa biển, hình ảnh gợi nhắc những cuộc vượt biên, khủng hoảng nhân đạo và ký ức về các đế chế trong quá khứ. Bằng việc kết hợp tinh thần của nghệ thuật cắt dán, bản đồ học và dệt may thủ công, Kentridge biến tấm thảm thành một “kho lưu trữ ký ức”, nơi vừa chứa đựng dấu vết của bạo lực lịch sử, vừa phản chiếu sức mạnh sinh tồn và sự kiên cường của con người trước nghịch cảnh.

Tác phẩm I AM A BODY (2018) của Baseera Khan

Tác phẩm được chế tác từ len bằng kỹ thuật thêu móc thủ công tại Kashmir. Tác phẩm có kích thước 122 × 76 cm. Ảnh do Dario Lasagni thực hiện và được cung cấp bởi nghệ sĩ Baseera Khan cùng Niru Ratnam tại London.

Với I AM A BODY, Baseera Khan biến tấm thảm cầu nguyện thành một không gian mang tính phản kháng mạnh mẽ. Nghệ sĩ kết hợp hình thức của thảm cầu nguyện với ngôn ngữ thị giác của những tấm biểu ngữ đấu tranh dân quyền, tạo nên sự giao thoa giữa đức tin, cơ thể và chính trị. Qua đó, nghệ sĩ xem cơ thể con người vừa là không gian tinh thần vừa là tiếng nói chính trị, gắn liền với phẩm giá, quyền được tự quyết và tinh thần đấu tranh.

Tác phẩm The Affair (2022) của Erin M. Riley

Tác phẩm được dệt thủ công từ len và cotton, có kích thước 185.5 × 254 cm. Hình ảnh được cung cấp bởi nghệ sĩ Erin M. Riley và P·P·O·W tại New York City. Ảnh do JSP Art Photography thực hiện.

Erin M. Riley chuyển hóa thế giới kỹ thuật số từ màn hình máy tính, webcam đến những tab trình duyệt… thành một bề mặt dệt thủ công đầy cảm xúc. Sự kết hợp giữa công nghệ và lao động thủ công tạo nên một dạng tự họa tâm lý, nơi đời sống riêng tư trên mạng được kéo về gần hơn với cơ thể và cảm xúc thật. Qua ngôn ngữ dệt may, Riley khai thác cảm giác mong manh, sự soi chiếu của ánh nhìn người khác và câu hỏi về quyền kiểm soát bản thân trong thời đại số. Với cô, hành động dệt không chỉ là thủ công, mà còn là cách để giành lại quyền chủ động đối với hình ảnh và câu chuyện cá nhân của mình.

Tác phẩm The Lone Ranger (Coral) (2022) của Tsherin Sherpa

Tác phẩm được chế tác từ len Tây Tạng và lụa Trung Quốc, thắt nút thủ công bởi Mt. Refuge tại Kathmandu, Nepal. Tác phẩm có kích thước 305 × 244 cm. Hình ảnh do Tsherin Sherpa phối hợp cùng Mt. Refuge cung cấp.

Lấy cảm hứng từ thảm hổ Tây Tạng truyền thống, Tsherin Sherpa mang các biểu tượng tâm linh cổ xưa bước vào ngôn ngữ thị giác đương đại. Tác phẩm kết hợp hình ảnh giàu tính đồ họa với tinh thần thiền định, tạo nên một không gian vừa mạnh mẽ vừa nội tâm. Những lớp hình ảnh phong phú trên bề mặt tác phẩm cho thấy sự chiêm nghiệm và lòng trắc ẩn cũng có thể trở thành một dạng phản kháng đầy sức mạnh.

Tác phẩm được chế tác từ len Tây Tạng kết hợp lụa Trung Quốc, thắt nút thủ công bởi Mt. Refuge tại Kathmandu. Tác phẩm có kích thước 305 × 244 cm. Hình ảnh do Tsherin Sherpa phối hợp cùng Mt. Refuge cung cấp.

Tác phẩm Unearthed – Twilight (2021) của nghệ sĩ Otobong Nkanga

Tác phẩm được dệt máy tại TextielLab ở Tilburg, Hà Lan, với sự kết hợp của nhiều chất liệu như polyester, polypropylene, mohair, len merino, linen, viscose và các loại sợi kỹ thuật khác. Tác phẩm thuộc Defares Collection và có kích thước 350 × 600 cm. Ảnh do Markus Tretter thực hiện.

Trong tác phẩm cảnh biển được dệt nhiều lớp này, Otobong Nkanga khai thác mối liên hệ giữa việc khai thác tài nguyên, bạo lực thời thuộc địa và khủng hoảng sinh thái. Bằng cách kết hợp các loại sợi tự nhiên và sợi tổng hợp, nghệ sĩ biến chất liệu dệt thành lời nhắc về sự gắn kết giữa con người và môi trường, đồng thời nhấn mạnh rằng sự quan tâm và tinh thần trách nhiệm chính là những hình thức phản kháng cần thiết của hiện tại.

Các tác phẩm trong triển lãm giúp công chúng nhận ra rằng thảm dệt không chỉ là một vật thể tĩnh lặng. Dưới góc nhìn của nghệ thuật đương đại, chúng trở thành nơi lưu giữ ký ức, cảm xúc và cả những đối thoại chính trị sâu sắc. Từ những hình ảnh về biên giới, di cư cho đến môi trường và bản sắc cá nhân, các nghệ sĩ đã chứng minh rằng chất liệu mềm mại như len, lụa hay sợi dệt cũng có thể mang sức mạnh của sự phản kháng. Và có lẽ, chính sự chậm rãi, thủ công và giàu tính con người của nghệ thuật dệt đã khiến những câu chuyện ấy chạm đến cảm xúc theo cách bền bỉ và sâu sắc hơn bao giờ hết.

Biên dịch: Cẩm Luyến | Nguồn: interiordesign.net