Nội thất tối giản Nhật Bản: Đặc trưng thiết kế và cách ứng dụng

Nội thất tối giản Nhật Bản không đơn thuần là sử dụng ít đồ đạc, màu sắc trung tính hay những món nội thất thấp. Cách tiếp cận này chú trọng tổ chức không gian theo nhu cầu sinh hoạt, tạo nơi lưu trữ hợp lý và khai thác ánh sáng, vật liệu để mang lại sự cân bằng. Từ những nguyên tắc của nhà ở truyền thống đến thiết kế đương đại, tinh thần tối giản Nhật Bản gợi mở nhiều giải pháp cho không gian sống hiện đại.

Nội thất tối giản Nhật Bản bắt nguồn từ đâu?

Ở nhiều ngôi nhà truyền thống Nhật Bản, cùng một căn phòng có thể tiếp khách ban ngày và thành chỗ nghỉ ban đêm. Chiếu tatami trải sàn là nơi ngồi, còn những cánh cửa trượt giúp mở rộng hoặc thu hẹp không gian theo nhu cầu. Bàn và đệm ngồi có thể được mang ra khi dùng rồi cất đi. Nhờ vậy, căn phòng không bị một bộ nội thất lớn quyết định cách sử dụng từ sáng đến tối.

Chiếu tatami, cửa trượt và góc làm việc cho thấy một căn phòng có thể đảm nhiệm nhiều hoạt động (Ảnh: MUJI HOUSE | PR TIMES)

Cách sống ấy giải thích vì sao khoảng sàn trống được coi trọng. Nó dành chỗ cho việc đi lại, sinh hoạt, thay đổi cách ngồi hoặc thêm người đến chơi. Ngày nay, không phải gia đình nào cũng cần cất bàn mỗi tối. Một căn hộ vẫn có thể dùng sofa và bàn ăn, nhưng nên chừa lối đi rõ ràng, chọn đồ vừa kích thước phòng và tránh kê kín mọi góc. Phần không gian còn lại không hề lãng phí. Đó là khoảng để ngôi nhà xoay xở khi nếp sống thay đổi.

Không gian sinh hoạt và bếp mở rộng về phía cửa sổ, giữ lối đi sáng và thoáng (Ảnh: Akira Nakamura | ROOVICE)

Từ ngôi nhà cũ đến căn hộ mới, tinh thần này nằm ở khả năng điều chỉnh chứ không ở việc lặp lại đúng bộ chiếu, vách và bàn thấp. Trong một công trình cải tạo, shoji (cửa trượt giấy) cùng kết cấu gỗ cũ có thể được giữ lại để lấy sáng dịu và phân chia chỗ riêng tư mà không đóng kín phòng. Ở nơi khác, cùng mục đích ấy có thể đạt được bằng kính mờ, tủ thấp hoặc cách bố trí khác. Giải pháp tốt cần hợp với ngôi nhà và người sống trong đó.

Khung shoji và kết cấu gỗ cũ cùng hiện diện trong phòng khách sau cải tạo (Ảnh: Akira Nakamura | ROOVICE)

Đặc trưng cốt lõi của phong cách tối giản Nhật Bản

Bố cục là đặc trưng quan trọng của nội thất tối giản Nhật Bản, bên cạnh sàn gỗ sáng và đồ nội thất thấp thường thấy trong ảnh. Lối đi từ bếp đến bàn ăn cần thông thoáng, không bị ghế cản trở. Khu vực gần cửa có chỗ đặt túi và cởi giày để các hoạt động thường ngày diễn ra thuận tiện. Cách sử dụng không gian là cơ sở xác định kích thước và vị trí bàn ghế. Bàn thấp chỉ phù hợp khi người dùng có thể ngồi và đứng dậy thoải mái.

Bàn ăn và ghế đặt cạnh vùng sáng, chừa lối đi thoáng cho sinh hoạt thường ngày (Ảnh: Kojima Komuten)

Sau bố cục là nơi cất đồ. Một kệ đẹp không cứu được căn phòng nếu điều khiển, dây sạc, áo khoác và đồ chơi luôn nằm ngoài mặt bàn. Vật dùng hằng ngày được đặt ở vị trí dễ lấy, còn đồ theo mùa có chỗ cất riêng. Kệ mở hợp với sách và vài món muốn ngắm, còn tủ kín giữ những vật lặt vặt khỏi bày ra khắp phòng. Cách phân chia này giảm công dọn dẹp, thay vì đòi người ở lúc nào cũng sống như đang chụp ảnh.

Kệ và tủ thấp kết hợp thành một dải lưu trữ, để lại phần sàn linh hoạt cho sinh hoạt (Ảnh: Tatsuya Tabii | ArchDaily)

Khi lối đi thông thoáng và đồ đạc đã có chỗ cất, màu sắc và vật liệu bắt đầu đóng vai trò rõ hơn. Một bảng màu gọn không có nghĩa toàn trắng và be. Nền sáng có thể đi cùng gỗ màu mật ong, một mảng tối nhỏ hoặc sắc xanh ngoài cửa sổ. Vải dệt, giấy mờ, gốm và vân gỗ khác nhau ở cả cách nhìn lẫn cảm giác chạm. Chính sự chênh lệch nhẹ ấy giúp không gian có chiều sâu mà không cần nhiều đồ trang trí. Mẫu vật liệu cần được xem dưới ánh sáng thật của căn phòng, vì cùng một tấm gỗ có thể đổi sắc theo hướng nắng.

Cận cảnh sofa, bàn nan gỗ và mảng tủ ốp gỗ cho thấy chiều sâu của vật liệu trong bảng màu tiết chế (Ảnh: Norihito Yamauchi | TECTURE MAG)

Ánh sáng khiến các bề mặt ấy thay đổi từ sáng đến tối. Cửa sổ có rèm mỏng giữ phòng sáng mà bớt chói. Đèn ở bàn đọc nên đủ rõ cho trang sách, trong khi chỗ nghỉ có thể dùng nguồn sáng dịu hơn. Nếu nhà phố cần riêng tư, kính mờ hoặc vách thưa giúp lấy sáng mà hạn chế nhìn trực diện. Một đèn trần chiếu đều khắp phòng khó đáp ứng những nhu cầu khác nhau ấy. Việc chọn đèn vì thế gắn với từng hoạt động trong phòng, thay vì chỉ chú ý đến hình ảnh khi bật tất cả nguồn sáng.

Ánh sáng qua rèm mỏng làm rõ bề mặt ghế băng và giữ góc nghỉ cạnh cửa sổ dịu mắt (Ảnh: Tomooki Kengaku | Karimoku Case)

Cuối cùng mới đến đồ trang trí. Trên chiếc tủ gỗ thoáng mặt, một bình hoa nhỏ có thể được chú ý hơn cả một hàng vật lưu niệm. Sách đang đọc, bức tranh yêu thích hay chiếc ghế dùng mỗi ngày cũng có thể là điểm nhấn. Không cần cố tìm món đồ mang dấu hiệu “Nhật Bản” nếu nó xa lạ với ngôi nhà. Khoảng trống quanh vật được chọn giúp điểm nhấn nổi bật mà bề mặt ấy vẫn dùng được cho sinh hoạt.

Một bình hoa nhỏ trên dải tủ gỗ đủ tạo điểm nhấn khi các bề mặt xung quanh được tiết chế (Ảnh: Norihito Yamauchi | TECTURE MAG)

Ứng dụng nội thất tối giản Nhật Bản: Những sai lầm cần tránh

Khi phong cách này thành một công thức trên mạng, sai lầm đầu tiên là dọn bớt đồ trước khi biết chỗ nào sẽ chứa phần còn lại. Phòng khách không có bàn phụ, kệ hoặc ngăn kéo có thể đẹp trong buổi chụp hình. Nhưng tối đến, cốc nước, sạc điện và đồ chơi sẽ trở lại mặt sàn. Những đồ dùng thường xuyên vẫn cần được giữ lại, với chỗ cất gần nơi sử dụng. Sự gọn gàng ấy bền hơn một lần dọn sạch.

Phòng khách dùng ít món đồ nhưng vẫn có chỗ ngồi, mặt bàn và kệ để sinh hoạt (Ảnh: Muji / Ryohin Keikaku | Wallpaper*)

Sai lầm thứ hai là xem tatami, cửa giấy và giường thấp như những món bắt buộc. Trong phòng ngủ, nệm đặt sát sàn chỉ thuận tiện nếu có cách thông gió và người sử dụng không khó đứng dậy. Một chiếc bàn đầu giường vừa tay cùng đèn đọc đặt đúng chỗ có thể hữu ích hơn việc cố sao chép hình ảnh phòng trà. Với cửa trượt giấy cũng vậy, nhà ẩm, có thú nuôi hoặc trẻ nhỏ cần tính đến độ bền và việc lau chùi. Việc chọn hình thức vì thế cần dựa vào nhu cầu và điều kiện của từng nhà.

Bàn đầu giường và đèn đọc là những chi tiết cần chọn theo thói quen sinh hoạt thực tế (Ảnh: Tomooki Kengaku | Karimoku Case)

Một cái bẫy khác là chép nguyên bảng màu từ ảnh tham khảo. Tấm ảnh chụp giữa trưa không cho thấy góc phòng ấy ra sao vào mùa mưa hoặc khi chỉ bật đèn buổi tối. Màu gỗ, vải và sơn nên được thử tại chỗ, trong vài thời điểm khác nhau. Nếu tất cả đều nhạt và phẳng, phòng có thể lạnh hoặc giống nơi trưng bày. Vài cuốn sách, một vật lưu niệm hay sắc xanh ngoài cửa không phá hỏng sự tối giản. Chúng cho thấy căn phòng thuộc về ai.

Sau cùng, hình thức không thể đứng trên nhu cầu của người ở. Bàn ghế phải vừa tầm, lối đi an toàn và ánh sáng đủ rõ cho từng việc. Một chiếc ghế có tay vịn có thể không giống ảnh mẫu nhưng giúp người lớn tuổi dễ đứng lên. Vẻ gọn gàng không đáng để đánh đổi tiện nghi.

Bàn làm việc, chỗ ngồi và lối đi được bố trí cùng nhau trong không gian sinh hoạt chung (Ảnh: Akira Nakamura | ROOVICE)

Giá trị của nội thất tối giản Nhật Bản nằm ở cách đặt đời sống trước hình ảnh. Một căn phòng có thể đổi cách dùng, đồ vật có nơi của chúng, ánh sáng và chất liệu khiến người ở muốn nán lại. Mỗi ngôi nhà vì vậy không cần trở thành bản sao của một ngôi nhà ở Nhật. Khi bàn ghế đúng tầm, khoảng trống được chừa có chủ đích và những món yêu thích vẫn tìm được chỗ, sự gọn gàng mới trở thành nếp sống lâu dài.

Biên tập: Nguyễn Vũ Hà